Zomerschool // 23 t.e.m. 27 Juli 2018 Thema: Psychoanalyse en Agressie
Maandag 23 Juli 2018 - 9:30

christienbrinkgreve.jpg

Zomerschool // 23 t.e.m. 27 Juli 2018

Thema: Psychoanalyse en Agressie

Voor velen is Freuds naam geassocieerd met seksualiteit, waarbij men uit het oog verliest dat hij al heel vroeg ook aandacht had voor een andere drijfveer: agressie, als de donkere zijde van het mens zijn die onverbrekelijk verbonden ligt met de Eros. Pas op het einde van zijn oeuvre zal hij er een duidelijke benaming voor vinden, Thanatos, zijnde de kracht die gericht is op versplintering en lijnrecht ingaat tegen het verbindende van de Eros.

Zowel Eros als Thanatos krijgen vorm binnen een maatschappelijke omgeving. Freuds beschrijving van het oedipale Ueber-Ich werd door de socioloog Norbert Elias veralgemeend als beschavingsproces, waarbij normen verinnerlijkt worden en agressie steeds meer optreedt. Het lijkt er sterk op dat de postmoderne tijd de omgekeerde richting uitgaat. Religieuze agressie, terrorisme, racisme, populisme, geweld in het verkeer – we kunnen er niet meer om heen. Tijd dus om binnen onze summer school een aantal mensen aan het woord te laten die vanuit een psychoanalytische invalshoek hun ideeën te berde brengen over het geweld van onze tijd.

Maandag 23 Juli – Lode Lauwaert : Thema – Analyse van het concept “geweld’ & instrumenteel en doelloos geweld bij Arendt en Benjamin.

Teaser: Met geweld worden we niet enkel via het televisie- of computerscherm geconfronteerd, ook op pakweg de trein of het sportveld is er sprake van geweld, zij het verbaal of fysiek. Daarnaast onderscheidt iemand als Slavoj Zizek onder meer ook symbolisch, epistemisch en structureel geweld. Maar wat bedoelen we precies wanneer we zeggen dat iets geweld is? Wat houdt het begrip ‘geweld’ eigenlijk in?

Dinsdag 24 Juli – Paul Moyaert : Thema – “Freud over excessief geweld”

Teaser: Als Freud over geweld nadenkt is er maar een aspect dat hem interesseert, excessief geweld. Je kan agressie niet reduceren tot een reactie op een frustratie. Ook zonder tegenkantingen zijn we onredelijk agressief. Freud merkt sporen van buitensporig geweld in fenomenen zoals het geweten en depressieve reacties, fenomenen die wij niet meteen met ontspoorde agressie in verband brengen. We zullen onderzoeken hoe het onderscheid tussen woede en haat de problematiek van buitensporige agressie verheldert.

Woensdag 25 Juli – Amar El Omari : Thema – God is niet dood – is God een allochtoon

Teaser: In ‘De toekomst van een illusie’ (1927) stelt Freud dat cultuur door een minderheid opgedrongen wordt aan een tegenstribbelende meerderheid. Schuldgevoel zou hierbij aan de grond liggen van de ontwikkeling van cultuur (Freud, 1930). Religie tast daarbij het denkvermogen van de mens aan (Freud, 1927) en is voor Freud een collectieve waan die de methode om geluk te verwerven en leed te behoeden op dezelfde wijze aan iedereen opdringt, en zo de driften aan banden legt (Freud, 1930). Voor Freud (1930) zijn religieuze rituelen een collectieve dwangneurose en is godsdienst een illusie die in de loop van de tijd plaats zal ruimen voor de wetenschap. Freud lijkt hierbij aan te sluiten bij Marx die religie omschrijft als ‘opium voor het volk’ (1844) en Nietzsches ‘God is dood’ (1882). Voor Freud kan wie gelooft, niet denken (en omgekeerd) (Ahmad, 2003). Na de grote denkers lijkt Jan Modaal met de eeuwwisseling en de opkomst van een wetenschappelijk discours in de daaropvolgende jaren voorgoed met God te hebben afgerekend.

Donderdag 26 Juli – Christien Brinkgreve : Thema – Over de vitale en destructieve kanten van agressie

Teaser: De twee krachten die ons sturen, eros en thanatos, liefde en doodsdrift, lijken overzichtelijk tegenover elkaar te staan, maar bij nader inzien zijn ze onderling verweven, gaan samen, roepen elkaar op, verkeren in elkaars tegendeel. Freud besteedde aanvankelijk meer aandacht aan Eros als voornaamste drift, later kwam daar agressie bij. In de sociologie is de aandacht sterk gericht op destructieve processen, op ontbinding, anomie, maar van oudsher is er veel aandacht voor sociale binding (Durkheim). In deze lezing wil ik ingaan op de werking en verwevenheid van beide krachten binnen mensen en tussen mensen, en op de condities waaronder de ene dan wel de andere kracht de overhand krijgt.

Vrijdag 27 Juli – Ignaas Devisch : Thema – Over het manifesto van Anders Breivik

Teaser: Al een decennium geleden richtte Anders Breivik in Noorwegen een apocalyptisch bloedbad aan. Eerst bracht hij met een autobom nabij de regeringsgebouwen in Oslo acht mensen om het leven, daarna schoot hij op het nabijgelegen eiland Utøya tientallen deelnemers aan een jeugdkamp van de sociaaldemocratische Noorse Arbeiderspartij brutaal neer. Zijn moordtocht was geen alleenstaande daad, maar een statement om mensen te overhalen zijn manifest 2083. Een Europese onafhankelijkheidsverklaring te lezen. Dit vijftienhonderd pagina’s tellende document staat boordevol verklaringen, beweringen en scheldpartijen tegen de wereld van vandaag en Europa in het bijzonder. De verachtelijke missie van Anders Breivik gaat ons allen aan, of we dit nu willen of niet. Er zijn tal van goede redenen om Breivik gewoonweg te negeren en zijn manifest niet te lezen, waarvan morele afkeuring voor zijn daden de belangrijkste is. Hoewel deze morele bezwaren meer dan redelijk zijn, zijn ze vanuit filosofisch oogpunt irrelevant. Natuurlijk veroordelen we Breivik, want wat kunnen we anders doen? Maar toch moeten we Breivik ‘denken’.

Meer informatie & inschrijven 

Boekenstand verzorgd door Boekhandel Limerick tijdens de afsluitende receptie op vrijdag 27 juli! 

 

amarelomari.jpg
ignaasdevisch.jpg
lodelauwaert.jpg
paul-moyaert(copy).jpg